Europa, jehonë zgjedhjeve të 25 prillit në Shqipëri: 2/3 e shqiptarëve janë pro ndryshimit!

Në Shqipëri, më 25 Prill 2021do të mbahen zgjedhjet e dhjeta parlamentare që nga ndryshimet demokratike të vitit 1991.

Zgjedhjet do të përballin përsëri dy koalicione kryesore, njëri i mbledhur rreth Partisë Socialiste (PS), i udhëhequr nga Kryeministri në detyrë Edi Rama dhe tjetri rreth Partisë Demokratike (PD) të opozitës Lulzim Basha, me të cilën është edhe Lëvizja Socialiste për Integrim (LSI) Monika Kryemadhi. Ka edhe disa parti më të vogla politike.

Fondacioni Westminster për Demokraci, beson se struktura e Partisë Socialiste në të gjithë vendin karakterizohet nga komunikimi relativisht i dobët me anëtarët dhe votuesit e saj, veçanërisht në nivelin lokal. Komunikimi është kryesisht i shpeshtë gjatë fushatave zgjedhore. Nevojitet më shumë konsultim dhe transparencë në listat e kandidatëve për të arritur këtë, është e nevojshme të shmangen kandidatët me rekord penal, të cilët përfaqësojnë partinë[2].

Partia Demokratike përfaqëson një rast të suksesshëm në transformimin e saj të udhëheqjes së partisë që nga viti 2013, njoftoi Fondacioni Westminster për Demokraci në Londër.

Instituti Ndërkombëtar i Studimeve të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES) ka botuar analiza: “Zgjedhjet në Shqipëri 2021: ‘Fasadizimi’ i Tiranës dhe ‘Kanabisi’ i Shqipërisë”, lidhja: https://www.ifimes.org/ba/9996 (25.3.2021) dhe “Shqipëria 2020: Edi Rama Po e afron Shqipërinë me Amerikën Latine, në vend të BE-së”, https://www.ifimes.org/ba/9946 (18.12.2020).

Tetë vite të humbura për Shqipërinë

Pas tetë vitesh në krye të qeverisë shqiptare, sipas gjendjes shpirtërore të votuesve, votuesit shqiptarë janë gati të dërgojnë kryeministrin aktual të Shqipërisë dhe drejtuesin e PS – Edi Rama në pension politik. Atmosfera në Shqipëri është në frymën e nevojës për të ndryshuar qeverinë. Kjo konfirmohet nga sondazhet e fundit të opinionit publik, të cilat tregojnë se 2/3 e qytetarëve shqiptarë janë pro ndryshimit.

Edi Rama erdhi në pushtet me Partinë e tij Socialiste (PS) në vitin 2013. Në atë kohë, kishte pritje të mëdha nga qytetarët dhe publiku ndërkombëtar nga ardhja e tij në pushtet.

Pas fitores së Ramës në zgjedhjet në zgjedhjet e 2013, renditja e Shqipërisë për sa i përket pastrimit të parave është përkeqësuar ndjeshëm. Sipas indeksit AML të Institutit të Bazelit[4], vendi është ndër më të rrezikuarit në kontinentin Evropian. Në mënyrë të ngjashme, iniciativa e Këshillit të Evropës Moneyval zbuloi se masat e qeverisë shqiptare për të luftuar pastrimin e parave ishin joefektive dhe se duheshin bërë përpjekje të reja shtesë. Vendi u vendos gjithashtu nën mbikëqyrjen e Task Forcës së Veprimit Financiar të OECD në Mars 2020 si jo-në përputhje me LPP dhe financimin e terrorizmit[5], si një juridiksion me mangësi strategjike.

Sipas një analize të plotë të Nismës Globale Kundër Krimit të Organizuar Transnacional[6] të botuar në Gusht 2020, më shumë se 1.6 miliardë euro u investuan në sektorin e ndërtimit vetëm në Tiranë në 2017-2019 dhe burimi është pastrimi i parave. Për më tepër, studimi tregoi se në të njëjtën periudhë, rezervat valutore të vendit u rritën me 3.2 miliardë euro, nga 6.7 në 9.9 miliardë euro. Sidoqoftë, statistikat zyrtare të biznesit nuk arrijnë të regjistrojnë burimin e një rritjeje të tillë të konsiderueshme. Ata gjetën një rritje ligjore prej vetëm 52 milion euro në 2018, një shifër e ngjashme për 2019. Si rezultat, është e vështirë të mos bësh një lidhje midis këtyre numrave të lartë dhe rritjes alarmante të fundit të prodhimit të kanabisit në vend për shkak të elitës sunduese socialiste të kriminalizuar. Është për tu habitur që ky “laissez-faire financiar” për sa i përket praktikës së pastrimit të parave është zbatuar gjithashtu edhe në sferën publike.

Iniciativa të shumta ekonomike janë vënë nën vëzhgimin ndërkombëtar dhe vëzhgimin intensiv të opozitës lokale në vitet e fundit nga frika e korrupsionit të madh dhe pastrimit të parave. Krijimi i një agjencie të posaçme publike të investimeve, e cila do të menaxhonte investime strategjike miliona dollarëshe, është refuzuar dhe kritikuar shumë nga FMN dhe Banka Botërore për kornizën e saj të paqartë ligjore në trajtimin e padrejtë të pronës private dhe publike. Në mënyrë të ngjashme, Komisioni shpejt dhe ashpër hodhi poshtë një propozim për një amnisti fiskale miliona dollarëshe, pasi ajo do të inkurajonte fitimet kriminale për të hyrë në ekonominë reale ndërsa transformonte vendin në një qendër rajonale të pastrimit të parave. Por nëse këto dy iniciativa dështuan, të tjerat patën sukses, siç është projekti i Partneritetit Publiko-Privat (PPP) i Ramës, i cili rezultoi në një rritje të dyfishtë të borxhit publik, nga 63% në 2013, në 95.7% në mes të vitit 2020. Pandemia Covid-19 ka rritur borxhin publik, i cili tani qëndron në mbi 100%.

Sipas Eurostat, Shqipëria arriti raportin më të lartë PPP-PBB në BE, me një ndryshim të qartë nga pjesa tjetër e Evropës. Ekonomistët në të dy anët e spektrit politik duket se pajtohen se partneritetet publike-private të Ramës paraqesin një kërcënim serioz për stabilitetin financiar të vendit dhe kontratat e shumta janë shembuj flagrantë të abuzimit, korrupsionit dhe pastrimit të parave. Partneritet publik-privat është autostrada Milot-Balldre, e cila do të kushtojë 256 milion euro, dyfishi i normave standarde të Bankës Botërore. Ndërtimi i Teatrit të ri Kombëtar, përmes PPP, bazohet në një ligj antikushtetues, i cili para-përzgjodhi kompaninë përfituese me synimin për të fshehur një projekt privat të pasurive të patundshme me vlerë 120 milion euro. PPP për djegien e mbetjeve do të kushtojë 430 milion euro, por kompanitë përfituese janë jashtë vendit dhe janë në pronësi të grave të reja 23-vjeçare, të panjohura për komunitetin e biznesit, pa përvojë / kapital. Përfaqësuesit e shoqërisë civile dhe opozitës besojnë se partneritetet publiko-private janë një model i qeverisë së Ramës jo vetëm për qëllime korrupsioni, por edhe për pastrim parash. Heshtja e medias, blerja e votave, një shtet kriminal, korrupsioni në shkallë të gjerë … nëse Rama është me të vërtetë sundimtari më i ri autoritar në Ballkan, kjo duhet të rezultojë në mbikëqyrje dhe presion të madh ndërkombëtar.

Analistët besojnë se tetë vitet e fundit të qeverisjes së Edi Ramës dhe Partisë Socialiste janë vite të humbura për Shqipërinë, sepse shumica e programit politik të premtuar nuk është realizuar dhe Shqipëria nuk ka filluar negociatat me BE, gjë që tregon qartë se Shqipëria nuk ka të ardhme evropiane me Edi Ramën.

Politika antikosovare e Edi Ramës

Kryeministri aktual i qeverisë shqiptare, Edi Rama, ka përdorur retorika nacionaliste që synojnë krijimin e të ashtuquajturës “Shqipëri e Madhe”, e cila provokoi reagime brenda shqiptarëve dhe shqetësime të qeverive përreth , veçanërisht atyre vendeve ku jeton komuniteti etnik shqiptar. Entuziazmi fillestar u shua dhe Edi Rama është një simbol për “kanabizimin e Shqipërisë” dhe lulëzimin e krimit të organizuar dhe biznesit të drogës, ndërsa Kryeministri Rama tërheq vëmendjen e publikut për këto tema duke iu drejtuar nacionalizmit dhe retorikës nacionaliste.

Ne diskursin publik flet hapur për bashkimin me Kosovën. Shteti shqiptar deri më tani nuk ka pasur projektet e tij në shkallë të gjerë. Me sa duket, Edi Rama përdori frymën e Pan-Shqiptarizmit në përpjekjet e tij të fundit për të qëndruar në pushtet. Një retorikë e tillë dëmton interesat kombëtare shqiptare.

Rama po luan me deklaratat në lidhje me idenë e bashkimit me Kosovën, e cila rrezikon të sfidojë Serbinë dhe të rihapë kutinë e Pendores të nacionalizmave ballkanikë. Karta nacionaliste në të cilën luajti Rama pavarësisht nga pasojat në rajon është shumë e rrezikshme. Nëse ithtarët e një ideje për “Shqipërinë e Madhe” do të kishin duart e lira, sigurisht që mund të ketë kërkesa për një “Serbi të Madhe”, një “Bullgari të Madhe” dhe një “Kroaci të Madhe”, e cila mund të provokojë tensione dhe konflikte të reja rajonale që mund të jenë më të ashpra se luftërat e viteve 1990 në Ballkanin Perëndimor.

Washingtoni zyrtar ka paralajmëruar partitë politike dhe udhëheqësit “të përqendrohen në atë që është e rëndësishme, dhe kjo është integrimi euro-atlantik i Shqipërisë”. Shqipëria, si një anëtare e NATO-s, duhet të harrojë për projektet e mundshme të “shtetit të madh”, derisa Kosova e ka të shkruar në kushtetutën e saj se nuk mund të bashkohet me një vend tjetër.

Qeveria e re shqiptare, në vend që të merret me të ashtuquajturën “Shqipëria e Madhe” do të duhet të krijojë një mjedis më të mirë biznesi për investime në sektorin privat. Marrëdhëniet e shumta pronësore dhe juridike janë të pazgjidhura, zbatimi i ligjit është i dobët, krimi dhe korrupsioni janë të përhapura, dhe infrastruktura është e pazhvilluar në të gjithë vendin.

Analistët besojnë se Edi Rama në përgjithësi po e çon Shqipërinë në drejtim të gabuar, kryesisht për shkak të kushteve të dobëta ekonomike, të cilat pasqyrohen në papunësi të lartë, rritje të kostove të jetesës, paga dhe pensione të ulëta, të cilat nuk lejojnë një jetë të denjë për një njeri dinjitoz, si dhe pandemia Covid-19 që e thelloi më tej krizën dhe kushtet e jetesës.

Analistët besojnë se Kryeministri aktual i Kosovës, Albin Kurti (LVV), është i vetmi udhëheqës i Kosovës që njohu politikën anti-kosovare të Edi Ramës dhe paralajmëroi publikisht për të, veçanërisht që veprimet politike të Ramës ndikuan në procesin e njohjes ndërkombëtare të shtetësisë së Kosovës.

Shqiptarët populli më i kriminalizuar në Evropë?

Duke përdorur paratë, rrjetet dhe lidhjet e tyre politike të vendosura nga tregtia e kanabisit, organizatat kriminale shqiptare u modernizua në tregtinë e heroinës dhe kokainës. Shqipëria tani “shërben si një tranzit kryesor për shpërndarjen e heroinës në të gjithë Evropën[7]” dhe një korridor kryesor tranziti për trafikun e kokainës.

Pastrimi i parave dhe depërtimi në ekonominë ligjore janë bërë aktiviteti kryesor i organizatave të krimit të organizuar. Në vitin 2017 dhe përsëri në vitin 2018, Departamenti i Shtetit e shpalli Shqipërinë një “shtet kryesor të pastrimit të parave”, duke vërejtur se prona e paligjshme pastrohet lehtësisht dhe vendi mbetet në rrezik të konsiderueshëm të pastrimit të parave për shkak të korrupsionit të përhapur dhe institucioneve të dobëta të shtetit[8]”. Këshilli i Evropës konfirmoi se “rreziqet e pastrimit të parave mbeten të larta” dhe se kërcënimet më të mëdha vijnë nga “fitimet kriminale nga trafiku i drogës, krimi në sektorin e doganave dhe taksave (p.sh. kontrabanda, evazioni fiskal etj) dhe korrupsioni[9]”. Disa pallate shumëkatëshe të mëdha, luksoz, kanë marrë leje dhe kanë filluar ndërtimin në Tiranë, kryeqyteti më i varfër i Evropës, duke treguar depërtimin e thellë të parave të paligjshme të narkotikëve në rrjedhat institucionale.

Sipas Departamentit të Shtetit të SH.B.A., “Shqipëria shërben si një bazë për operacionet rajonale të krimit të organizuar[10]”. Një zyrtar i BE tha se “Shqipëria nuk ishte më një terren shumimi. Ajo është bërë një qendër e investimeve, shpërndarjes dhe punësimit[11]”. Duke përdorur Shqipërinë si një bazë operacionale dhe një strehë të sigurt, grupet shqiptare të krimit të organizuar janë bërë një lojtar kryesor në trafikun evropian të drogës[12] dhe sipas Zoltán Nagy, kreu i Njësisë së Europolit dhe Drejtorisë së Operacioneve të Drogës dhe Krimit të Organizuar, ato janë midis katër grupeve kryesore të kontrollit të tregtisë evropiane të heroinës. Këto grupe besohet se kontrollojnë tregjet në disa vende të BE-së, të tilla si Britania e Madhe[13] dhe Holanda[14].

Shqipëria mbetet një vend i origjinës dhe tranzitit për trafikimin e qenieve njerëzore, pasi “qeveria shqiptare nuk plotëson plotësisht standardet minimale për eliminimin e trafikimit[15]”. Këshilli i Evropës gjithashtu ka shprehur shqetësimin se korniza aktuale e krijuar për të ndaluar trafikimin e qenieve njerëzore nuk është e mjaftueshme[16].

”Korrupsioni, veçanërisht në degën ekzekutive, është i përhapur dhe i kudondodhur” dhe “mbetet një problem serioz[17]”. Sipas indeksit të Transparencës Ndërkombëtare[18], Shqipëria është ndër vendet më të korruptuara në Evropë. Ekzistojnë gjithashtu prova të qarta të shtetit “të kapur” nga interesat private dhe kriminale.

Analistët besojnë se me aktivitetet e tyre kriminale, Edi Rama dhe disa udhëheqës politikë shqiptarë janë bërë sinonim i krimit ndërkombëtarisht, duke penalizuar kështu të gjithë popullin shqiptar, të cilin disa qarqe evropiane po përpiqen ta paraqesin si kombin më të kriminalizuar në Evropë për shkak të drejtuesve të tyre politikë.

Prandaj, zgjedhjet e ardhshme parlamentare janë një shans për të zgjedhur udhëheqës të rinj politikë, të cilët nuk do të kenë hipotekë mbi krimin, dhe kështu që shqiptarët si popull të mos cilësohen padrejtësisht si njerëzit më të kriminalizuar në Evropë.

Qytetarë kundër mafies

Me rënien e regjimit komunist të Enver Hoxhës në vitin1991, forcat retrograde politike u mundën. Me ardhjen në pushtet të Edi Ramës dhe Partisë së tij Socialiste (PS), e cila i ka rrënjët në ish-Partinë Komuniste të Shqipërisë, ato forca janë ringjallur, duke krijuar një regjim të ri të ngurtë.

Protestat masive, para fillimit të pandemisë Covid-19, në të cilën morën pjesë 200,000 qytetarë, janë një shenjë e qartë e mosbesimit ndaj Qeverisë së Edi Ramës, e cila vazhdimisht po humbet mbështetjen midis qytetarëve.

Në një situatë komplekse, opozita e udhëhequr nga Lulzim Basha, po sillet si shtetndërtuese, sepse Shqipëria është në radhë të parë dhe përfaqëson një shembull pozitiv të opozitës në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Në mënyrë që të mbijetojë në pushtet, Rama do të përpiqet të transferojë krizën nga Shqipëria në rajon dhe zonën e gjerë evropiane. Presidenti i Shqipërisë, Ilir Meta, luajti një rol pozitiv në sigurimin e stabilitetit dhe paqes.

Shumë më serioze janë rastet e korrupsionit sistemik në të cilat institucionet qeveritare abuzojnë duke pasuruar grupe dhe individë të ngushtë. Për më tepër, në vitet e fundit, madje janë siguruar parakushte ligjore, të cilat shërbejnë për të legalizuar korrupsionin brenda sistemit.

Analistët besojnë se qytetarët treguan pjekuri politike në demonstratat masive, duke kundërshtuar paqësisht dhe me dinjitet kundër regjimit të urryer të Edi Ramës, i cili u përpoq të mbyste çdo formë të mosbindjes civile dhe të drejtën për protesta civile. Janë qytetarët e Shqipërisë ata që janë faktori kryesor, të cilët kundërshtuan mafien, të simbolizuar nga Edi Rama, dhe zgjedhjet e ardhshme parlamentare përfaqësojnë një mundësi që qytetarët e Shqipërisë të merren përgjithmonë me mafien dhe të sigurojnë një të ardhme më të mirë për veten e tyre.

Vala e ndryshimeve politike po vjen në Shqipëri

Pas ndryshimeve demokratike në Maqedoninë Veriore, humbjen e Milo Gjukanoviç dhe Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS) në Mal të Zi, humbjen e regjimit të Hashim Thaçit (PDK) në Kosovë, humbjen e regjimit të Bojko Borisov (Gerb) në Bullgari, një valë e ndryshimit politik po vjen në Shqipëri. Sondazhet e opinioneve tregojnë një disponim të shumicës, se qytetarët shqiptarë janë kundër politikes ekzistuese.

Analistët pyesin pse Shqipëria është vendi më i varfër në Evropë dhe ka një potencial të jashtëzakonshëm për zhvillim dhe prosperitet? Përgjigja qëndron në elitat e papërgjegjshme politike, të cilat nuk kanë arritur të arrijnë një konsensus shoqëror universal pa të cilin asnjë vend nuk mund të përparojë. Është e rëndësishme për qeverinë e re të normalizojë skenën politike dhe të relaksoi marrëdhëniet brenda shtetit dhe të arrijë një konsensus të përgjithshëm mbi interesat kryesore strategjike kombëtare dhe kështu të sigurojë një mbështetje të unifikuar midis qytetarëve për përparimin e përgjithshëm dhe zhvillimin e ardhshëm të shtetit dhe shoqërisë.

Ljubljana / Tiranë / Bruksel / Washington, 15 prill 2021/ ifimes/