Çamëria ime!

Edmond FETAHU

Gjyshja ime iku nga Çamëria kur ishte 6 vjeçe. Ishte shumë e vogël, për të pasur kujtimet e gëzimeve të fëmijërisë por e rritur, aq sa për të mbajtur mend, Vratilën – fshatin e saj, lëndinat, pemët, lumin Kalama ( Thiamis, nga i cii thuhet se rrjedh edhe emri Çamëri)
.
Çamërinë e mësova për herë të parë, kështu, nga tregimet e nje fëmije të tmerruar, që kishte pare t’i masakronin grekët babanë as 30 vjeç, të cilin ajo do ta ngjallte me emrin e djalit te saj, babait tim.

Çamëria vijonte me rrëfimin per një grua, mbetur e vé e pa vëlla, halla e gjyshes sime. Kjo grua , me bonjakët e saj e të vëllait në shpinë, zuri udhët e arratisë për të shpëtuar.
Udha për Shqipëri e ndante jetën nga vdekja në një fill të hollë, që u këput për shumë fëmiij, pleq, vajza, çamë muhaxhirë….

Gjyshja ime nuk e pa më kurrë Vratilën e saj. Mbylli sytë me peng në shpirt për atë copë toke ku la të atin, shtëpinë varret e të pareve.
Jeta e saj, më vone u mbush, siç më tregonte, me kalvarin e gjatë të mundimeve ne Shqipëri, deri sa u martua me tim gjysh, i ardhur ne Shqipëri pa i mbushur te 20-at, në vitet e luftës së parë Botërore .

Me tregonte, më tej, se si i kish pritur të afërmit e saj e të burrit në verën e vitit ’45, të rraskapitur e te pashpresë.
Qysh atëherë, në mendjen time prej fëmije, u fut si hije një emër: Napoleon Zerva! Ishte vetë Vdekja që ndiqte njerëzit e mi maleve nëpër natë.

Më vonë do te kuptoja se gjithë ky ankth që mbështillte kujtimet e gjyshes sime ishte vetëm një episod, ishte pjesa e saj e vuajtjeve në atë ferr shfarosjeje, mespermes të cilit kaluan çamët nga zjarri e kosa e andartëve grekë gjatë viteve ’44-45.

Prej kesaj, megjithatë jo vetëm për këtë , gjatë gjithë kohës kisha ndjesinë e çuditshme se diçka e pazakontë e shoqëronte prejardhjen time.

Kur i pergjigjesha pyetjes: “nga je?”, gati gjithmonë bashkëbiseduesi më vështronte sikur te kisha nevojë për mbrojtje, me keqardhje – tek tjetri ndihej përpjekja për të më thënë diçka të afërt me ngushëllimin…

Vjet, për herë të parë, pikërisht 75 vite pas asaj arratie pa kthim qe rrëfente gjyshja ime , vendosa ta kapërcej përfytyrimet e së bashku me tim atë ,time më, bashkëshorten dhe vajzat të udhëtoj drejt rrënjëve të të parëve të mi, ne Çamëri. Gjithçka, prej kufirit e deri sa mbërritlm ne Margëlliç, ishte si rikthim ne fantazitë e fëmijerisë, kureshtje e përzier me kujtimet e hidhura, e vetmja pasuri që kisha trashëguar.
Pastaj, me rradhë … Rrapi madhështor ne qendrën e Margëlliçit, im atë me sytë e njomur e zërin që i dridhej. Ndoshta nuk i besohej që i ati kish lindur në një vend te planetit Tokë, kaq afër…
Shëtitëm rrugët e fshatit, ato rrugë ku gati një shekull më parë kish shëtitur im gjysh e sot vraponin plot gëzim vajzat e mia. Bëmë fotografi, blemë suvenire modeste.

Pastaj… u riktheva ne rrëfimet e gjyshes.

Kur po shkonim tek makina , dy policë grekë na ndalën e na kërkuan pasaportat.

Pa arrogancë, por shumë këmbëngulës, na ftuan mua dhe time shoqe ne zyrë . Me një anglishte të varfër, më shumë me gjeste se me fjalë, hetuan me hollësi arsyet e vizitës sonë.

Zbërthyen krejt pemën gjenealogjike të familjes. Kur mbërritën te emri i gjyshit më ngulën sytë:
Mos vallë …? – Po, – u thashë, pa u lënë ta shpinin në fund dyshimin. – Gjyshi im ka lindur këtu, ca qindra metra larg kësaj zyre. Mos vallë është ndonjë krim?

Nuk folën. Na kthyen pasaportat e na uruan thatë: – Rrugë të mbarë!

Dolëm të hidhëruar. Isha në tokën e gjyshërve, por isha i huaj, i padëshiruar.

Pas 75 vjetësh, vajzat e mia nuk i kërcenonte fati i gjyshes së ndjerë, por urrejtja, frika, e diçka tjetër që i mundonte ata që kishin zaptuar shtëpine e tokën e të parëve të mi, ishte e gjallë.

Ata vuajnë kujtesën e krimeve, me siguri e patjetër që duan të çlirohen nga kjo barrë.

Ne, Çamët, po e po, nuk kemi harruar. Si mund të harrojmë?

Sepse Çamëria është rrënja e gjakut, kujtesa jonë dhe e fëmijëve tanë, plaga jonë e hapur!

Unë thashë pjesen time.