Projekti me stadiumin, një pakt tavolinash për interesa private

Exit.al

Në ditët para dhe pas kualifikimit për në Kampionatin Evropian, sikurse para, gjatë dhe pas Kampionatit Evropian, Kryeministri Rama shfaqi interes, përkushtim, dashuri, lidhje e krenari të veçantë për kombëtaren tonë të futbollit, për futbollistët, trajnerin dhe gjithë tifozët kuqezi.  Ai i përkrahu futbollistët, u dha zemër, u dha këshilla, i frymëzoi, u shkruajti letër, i priti, i nderoi, i dekoroi. U shkri e u bë një me ta dhe tifozët, përjetoi të njëjtin ngazëllim, dëshpërim e triumf si ta.   Shumë njerëz, patriotë futbolli apo besimtarë tek çdo njeri që ka pushtet, e përjetuan lumturisht dhe lëvduan sjelljen e Kryeministrit Rama si të një shqiptari të vërtetë, i cili dëshiron me shpirt suksesin e kuqezinjve, për të valëvitur lart flamurin kuqezi. Media e përforci këtë imazh të Kryeministrit tifoz. Por disa komentatorë politikë e kritikuan sjelljen e zotit Rama, duke e shpjeguar si shfaqje të megalomanisë dhe delirit të dikujt që vuan për vëmendje të vazhdueshme dhe pushtet. Në fakt, të gjithë ranë në kurthin e Kryeministrit: populli u përhumb në delirin e patriotizmit futbollistik dhe simpatizoi e vlerësoi Kryeministrin kryepatriot; ndërsa komentatorët politikë, me dembelizmin e tyre intelektual, e topitën dhe drejtuan vëmendjen publike në “cilësi” të supozuara të Kryeministrit, të cilat në të vërtetë nuk ja prekin interesat dhe nuk e shqetësojnë fare Kryeministrin – në fund të fundit, cili udhëheqës apo artist i madh nuk është akuzuar ndonjëherë për i çmendur apo megaloman. Të gjithë u verbuan dhe nuk panë atë që Kryeministri nuk donte që ata të shihnin: stadiumin “Qemal Stafa” duke u rrënuar nga themelet. Në mënyrë domethënëse, ndërsa stadiumi hidhej në tokë, vetëm 6-7 metra më tutje qytetarët shihnin futboll në ekranet dhe rehatinë e ofruar plot përkujdesje dhe zemërgjerësi nga Kryeministri. Si shpeshherë, zoti Rama ia doli ta manipulojë opinionin publikun duke krijuar një fasadë të pëlqyeshme për sytë e botës, ndërkohë që pas fasadës ai grabit e shkatërron për interesat e tij dhe klientëve të tij. Të gjitha veprimet romantike dhe përkushtimi i “ndjerë” i Kryeministrit ndaj kombëtares ishin pjesë e një strategjie racionale – të qëllimshme dhe të mirëllogaritur -për të krijuar përshtypjen, idenë apo bindjen se Kryeministri Rama është i dhënë me shpirt pas kombëtares, është një tifoz i çmendur, një kuqezi i vërtetë. E gjitha kjo për të krijuar besimin publik se projekti i stadiumit të ri nuk është asgjë tjetër veç vazhdim i përkujdesjes së një Kryeministri që e do sinqerisht futbollin dhe kombëtaren, i cili po bën, më në fund, realitet ëndrrën e çdo kuqeziu për t’i dhënë kombëtares dhe tifozëve një stadium dinjitoz dhe evropian. Ky besim është krijuar tashmë- një pjesë e publikut e pëlqen projektin e stadiumit, kurse pjesa tjetër është indiferente për të. Ata pak zëra kritikë ndaj projektit po injorohen ose trajtohen si jopatriotë, të shitur politikisht apo smirëzinj. Tashmë, Kryeministri Rama mund ta çojë përpara biznesin e stadiumit të ri, pa asnjë pengesë serioze dhe pa asnjë reagim kundra. Mbi tokën e stadiumit tani do të ndërtohet fusha dhe shkallët e stadiumit të ri, si dhe një kompleks i madh privat tregtar me ndërtesën më të lartë dhe më të madhe private në vend, nga të cilat do të fitohen dhjetëra miliona euro. Projekti i stadiumit është vjedhja perfekte për të cilin shkruhen libra e bëhen filma: t’ja dalësh të bësh grabitjen më të vështirë që mund të imagjinohet, në mes të publikut dhe të mos kapesh. Është fryti i kombinimit të mediokritetit gjenial shpirtëror dhe intelektual të Kryeministrit Rama me grykësinë e tij për para dhe përvojën e tij 15-vjeçare të pazareve të paligjshme me hapësirat publike. Është triumfi i një karriere të ngjizur dhe të mbajtur në këmbë me korrupsion, klientelizëm dhe abuzim të pushtetit. Është, si shumica e projekteve të zotit Rama, një projekt shkatërrues për Tiranën.
Projekti i stadiumit të ri është konceptuar, planifikuar e po zbatohet personalisht nga Kryeministri Rama, me bashkëpunim e drejtuesve të Federatës Shqiptare të Futbollit (FSHF). Financimi dhe ndërtimi i tij është vendosur të bëhet me formulën e zakonshme të ndërtimit të pallateve në Shqipëri: pronari i tokës vë në dispozicion truallin, investitori financon dhe ndërton objektin dhe pastaj mjediset e ndërtuara ndahen mes tyre sipas një marrëveshje paraprake. Në këtë rast, Kryeministri Rama ka marrë edhe atributet e pronarit të truallit. Pasi ndërmjetësoi dhe garantoi marrëveshjen mes palëve, të dukshme dhe të padukshme, në këtë biznes dhe pasi siguroi heshtjen apo pëlqimin e publikut, zoti Rama ka filluar tashmë zbatimin me shpejtësi të projektit. Stadiumi u prish në mënyrë të paligjshme dhe po fillon ndërtimin duke anashkaluar çdo procedurë dhe standard ligjor. Askush veç palëve në biznes nuk di detaje: marrëveshja me kompaninë ndërtuese mbahet e fshehtë; projekti teknik nuk është mbaruar ende- dhe ndryshon çdo ditë sipas tekave të momentit të Kryeministrit; infrastruktura ndihmëse dhe pajisjet teknologjike që do të instalohen nuk janë përmendur asnjëherë; vlerësimi i kostove nuk është diskutuar asnjëherë, me përjashtim të një shifre apriori prej 50 milionë eurosh; ndarja e pronësisë mbi stadiumin dhe infrastrukturën nuk është bërë e njohur; po ashtu nuk dihet as mënyra e menaxhimit të stadiumit pas ndërtimit. E vetmja gjë që ka gjykuar të nevojshme të bëjë publike Kryeministri janë ca skica artistike dhe një video-render të prodhuara me programe kompjuterike e që nuk kanë asnjë specifikim teknik. Në vend të informimit mbi projektin dhe investimin, Kryeministri ka zgjedhur të “shpjegojë” e propagandojë përditë vlerat, përfitimet dhe të mirat e supozuara të stadiumit të ri. Në fakt, po keqinformon, manipulon dhe gënjen për të fshehur të vërtetën. Më poshtë po komentojmë disa nga pretendimet kryesore të Kryeministrit Rama në lidhje me projektin e stadiumit duke u munduar të sjellim fakte dhe informacione sqaruese.

Gjashtë pikat skandaloze të projektit të Stadiumit

1. Projekti i stadiumit po realizohet si partneritet publik privat
Projekti nuk ka asnjë element të partneritetit publik privat (PPP)- as sipas përcaktimeve të legjislacionit shqiptar dhe as sipas përvojës apo shembujve të zhvillimit të stadiumeve në botë. Skema e financimit është zgjidhje krejtësisht tipike shqiptare: skema e zakonshme e ndërtimit të mijëra pallateve që janë ndërtuar në Tiranë me lejen e zotit Rama, sikurse u shpjegua më sipër. Modeli i zhvillimit të stadiumit nuk mund të konsiderohet as teorikisht skemë PPP, pasi në financimin dhe ndërtimin e tij nuk ka asnjë palë publike: marrëveshja është midis dy shoqërive tregtare private, shoqërisë Qendra Sportive Kuq e Zi sha (QSKZ), e cila është zyrtarisht pronarja e truallit të stadiumit dhe shoqërisë Alb-Star shpk, e cila është financuesja dhe ndërtuesja e stadiumit. QSKZ është shoqëri tregtare, e cila zotërohet 75 për qind nga Federata e Futbollit dhe 25 për qind nga qeveria. FSHF është ent juridik privat (edhe pse zhvillon aktivitet publik), e përcaktuar qartësisht si e tillë në Ligjin për Sportet. Si ent privat, ajo nuk është subjekt i asnjë ligji që zbatohet për sektorin publik dhe institucionet publike. Pra, FSHF nuk është subjekt i ligjit të prokurimit publik, i ligjit të PPP-ve, i ligjeve për financat dhe auditimin financiar publik, i ligjeve të transparencës dhe informimit publik, etj. Po ashtu, mbi FSHF-në nuk ushtrohet asnjë monitorim apo kontroll publik. Federata funksion tërësisht sipas rregullave që i vendos vetë dhe ligjeve tregtare e civile të vendit. Duke qenë se FSHF ka 75 për qind të aksioneve në kompaninë QSKZ, edhe QSKZ konsiderohet kompani private dhe nuk i nënshtrohet asnjë ligji që zbatohet për sektorin publik, pavarësisht faktit se qeveria ka 25 për qind të aksioneve të saj. Për këtë arsye, e gjithë vendimmarrja për zhvillimin e stadiumit- formula e zgjedhur për financimin dhe ndërtimin, përzgjedhja e investitorit, kontraktimi dhe vetë kushtet e kontratës së zhvillimit -janë bërë në mënyrë private, në bazë të ligjeve që zbaton çdo kompani private. Edhe pse Kryeministri Rama është kthyer në protagonistin dhe propagandistin kryesor të stadiumit, ligjërisht ai nuk ka asnjë kompetencë apo rol në vendimmarrjen e projektit. I vetmi rol i ligjshëm i tij është ai i miratimit të lejes së ndërtimit, kur projekti të paraqitet për leje në Këshillin Kombëtar të Territorit, i cila kryesohet prej tij.
2. Stadiumi do të ofrojë shërbime publike çdo ditë të javës
Një nga justifikimet kryesore të Kryeministrit ka qenë se Shqipëria nuk ka luksin të ketë një stadium që do t’i shërbejë publikut vetëm një ditë në javë; prandaj stadiumi do të ketë një hapësirë tregtare, e cila do të ofrojë shërbime për publikun në çdo orë të çdo dite të javës.Në fakt, stadiumi nuk do të ofrojë asnjë shërbim publik, por vetëm shërbime private. Pjesa tregtare e stadiumit do të jetë një hapësirë krejtësisht private, pa asnjë kushtëzim apo kufizim në përdorimin e saj: pronari i stadiumit do ta shesë apo do ta përdorë hapësirën në atë mënyrë që maksimizon përfitimet e tij dhe jo për interes të publikut. Si për ta konfirmuar këtë gjë, ka javë që qarkullon një informacion i pakonfirmuar se ndërtuesit i është dhënë e drejta të parashesë mjediset pa filluar ndërtimi. Me shumë gjasa, mjediset e stadiumit dhe kullës-pallat të tij do të jenë mjediset tipike të një qendre tregtare-dyqane veshjesh e mallrash të tjera, restorante, kafene, bare sportive dhe bastesh, etj.,- dhe mjedise zyrash, apartamentesh dhe hoteli. Për këtë arsye, të thuash se stadiumi do të ofrojë shërbime për publikun, sikurse pretendon Kryeministri, është njësoj sikur të thuash që qendra tregtare “Coin” apo hotel “Rogneri”, janë gjithashtu objekte që ofrojnë shërbime publike. Në botë ka vërtet stadiume që ofrojnë shërbime publike, por të tilla konsiderohen aktivitetet kulturore, sportive dhe edukative, si për shembull turet nëpër stadiume, muzeumet sportive, etj.
3. Vendi i stadiumit është fatlum
Duke ju referuar ekspertëve të paemër, Kryeministri u shpreh para pak ditësh se “arkitektët që janë marrë me stadiumin” i kanë thënë se është fat që mund të ndërtojmë stadium në qendër të qytetit. Në fakt, e kundërta është e vërtetë: ndërtimi i stadiumit në të njëjtin vend si i vjetri është vendim i gabuar. (Nëse do të duhej të ruhej i njëjti vend, rikonstruksioni i plotë i të vjetrit do të kishte qenë zgjidhje më e justifikuar). Vendi i stadiumit të vjetër- i cili kur u projektua ishte në periferi të qytetit- është shumë i kufizuar për të ndërtuar një stadium modern dhe funksional. Me gjasa, ai do të jetë stadiumi me më pak hapësirë në botë- i gjithi përfshi hapësirat e jashtme do të ndërtohet brenda një sipërfaqeje prej rreth 35 mijë metra katrorë. Hapësira funksionale jashtë stadiumit do të jetë minimale, duke qenë se distanca e stadiumit nga rruga përqark tij dhe godinat e tjera është vetëm pak metra dhe në disa pjesë jo më shumë se dy metra. Stadiumet e sotme zënë, zakonisht, dhjetëra deri në qindra mijëra metra katrorë hapësirë të tyren jashtë strukturës së vetë stadiumit, e cila shërben jo vetëm si pjesë e tërësisë arkitekturore dhe estetike të veprës, por mbi të gjitha është e domosdoshme për të lehtësuar dhe menaxhuar lëvizjen e njerëzve, përfshi hyrje-daljet nga stadiumi.
4. Në botë ka stadiume me kullë
Në fakt nuk ka as edhe një të vetëm që të ketë një kullë funksionale, pra me mjedise që funksionojnë si mjedise tregtare apo rezidenciale. Kullat që janë përdorur në disa stadiume në botë janë për qëllime estetike ose arkitektonike, por jo funksionale: ato shërbejnë si elementë estetikë ose si struktura inxhinierike të ngrehinës së stadiumit ose të dyja. Në rastin e stadiumit tonë, kulla nuk ka qëllime as estetike, as strukturore, por qartësisht dhe vetëm qëllime biznesi. Madje ajo do të jetë ndërtesa më e lartë dhe me gjasa, më e madhe tregtare-rezidenciale në Shqipëri.
5. Qeveria apo shteti nuk do paguajë asgjë
Zoti Rama është shprehur disa herë, plot krenari, se për ndërtimin e stadiumit qeveria nuk do të “nxjerrë asnjë kokërr leku” apo nuk do të paguajë “asnjë cent”, duke e propaganduar këtë “fakt” si një “avantazh” të jashtëzakonshëm. Në fakt, qeveria ka kontribuar pjesën më të madhe në projekt ose më saktë ka privatizuar padrejtësisht një pasuri publike me vlerë të paktën 50 milionë euro -sipas vlerësimit që i ka bërë terrenit të stadiumit kompania ndërkombëtare audituese KPMG. Zoti Rama e injoron qëllimisht apo e nënvlerëson faktin se qeveria ka kontribuar terrenin publik për stadiumin e ri, shumica e të cilit do të jetë në pronësi private. Sikurse jemi shprehur në një artikull të mëparshëm, është shumë domethënëse që Kryeministri Rama duket se njeh vetëm vlerën e parasë në dorë, por jo vlerën e pasurisë publike.
6. Nuk do të preket monumenti i Bosios
Zoti Rama kishte parashikuar, fillimisht, ta prishte fasadën e stadiumit, e cila është monument kulture dhe pjesë integrale e një ansambli monument kulture- i gjithë ansambli i sheshit “Nënë Tereza”, përfshi stadiumin në krah të tij. Publiku reagoi menjëherë ndaj kësaj ideje, por Kryeministri u përgjigj me arrogancë duke thënë se u prish “Wembley” e jo të mos prishej “Qemal Stafa”. Por presioni i shtuar e detyroi atë të tërhiqet dhe të deklarojë se fasada do të çmontohet e do të futet brenda stadiumit si pjesë e një muzeu. Javët e fundit duket se ai ka ndryshuar, sërish, mendje dhe tani po pohon se fasada ekzistuese do të ruhet dhe do të shërbejë si fasadë e stadiumit të ri. Por edhe kjo zgjidhje do ta shkatërrojë ansamblin monument. Stadiumi i projektuar nga De Bosio ishte i gjithi i harmonizuar me sheshin e sotëm “Nënë Tereza” në ngjyra, në lartësi, në shtrirje dhe natyrisht në fasadë. Stadiumi i ri nuk do të ketë asnjë lidhje harmonike me ansamblin. Përkundrazi, ai do të ngrihet disa metra mbi lartësinë e godinave të ansamblit, do të shkatërrojë integritetin e kolonave dhe të sheshit para stadiumit, sikurse do të shkatërrojë harmoninë e ngjyrave.